Русский
Dişi pişiklərdə xəstəliklər müxtəlif orqan və sistemlərlə əlaqəli ola bilsə də, cinsiyyətə xas ciddi problemlərin bir hissəsi reproduktiv sistemdə yaranır. Xüsusilə sterilizasiya olunmamış, qızışma dövründə olan, doğuş etmiş və ya yaxın zamanda balalamış pişiklərdə bəzi əlamətləri vaxtında fərq etmək vacibdir. Uzun sürən qızışma, vaginal axıntı, iştahsızlıq, hərarət, halsızlıq və qarında böyümə kimi dəyişikliklər adi davranış kimi qəbul edilməməlidir.
Bu məqalədə dişi pişiklərdə xəstəliklər arasında reproduktiv sistemlə bağlı daha çox diqqət tələb edən follikulyar kistlər, mastit, metrit, piometra, vaginal axıntının mümkün səbəbləri və yumurtalıq qalıntısı sindromu izah olunur. Məqsəd diaqnoz qoymaq deyil, təhlükəli əlamətləri daha tez tanımağa və baytar həkimə nə zaman müraciət etməyin vacib olduğunu anlamağa kömək etməkdir.
Dişi pişiklərdə reproduktiv sistem xəstəlikləri niyə yaranır?
Dişi pişiklərin reproduktiv sistemi qızışma dövrü, hormonlar, yumurtalıqlar, uşaqlıq, hamiləlik və doğuşla əlaqəli dəyişikliklərdən təsirlənir. Buna görə hormonal pozuntular, bakterial infeksiyalar, çətin doğuş, uşaqlıqda döl və ya plasenta qalıqlarının qalması, eləcə də sterilizasiya əməliyyatından sonra yumurtalıq toxumasının tam çıxarılmaması müəyyən problemlərə səbəb ola bilər.
Əlamətlər bir-birinə bənzəyə bildiyi üçün yalnız simptomlara əsasən xəstəliyi müəyyənləşdirmək düzgün deyil. Baytar həkim klinik müayinə ilə yanaşı, ehtiyac olduqda qan analizi, ultrasəs və digər diaqnostik üsullardan istifadə edə bilər.
Follikulyar kistlər
Follikulyar kistlər yumurtalıqlarda yaranan və hormonal aktivliyə təsir göstərə bilən formalaşmalardır. Kistlərin fəaliyyəti estrogen hormonunun uzun müddət ifraz olunmasına və nəticədə qızışma əlamətlərinin normadan artıq davam etməsinə səbəb ola bilər.
Dişi pişikdə qızışma əlamətləri uzun müddət dayanmadıqda, lakin yumurtlama baş vermədikdə follikulyar kist ehtimalı nəzərdən keçirilə bilər. Mövcud məqalənin ilkin məlumatına əsasən, qızışmanın 21 gündən artıq davam etməsi diqqət tələb edən hal kimi göstərilir. Belə vəziyyətdə ev şəraitində hormonal preparat vermək əvəzinə baytar müayinəsi daha təhlükəsiz yanaşmadır.
Müalicə pişiyin ümumi vəziyyətindən və gələcəkdə çoxaldılmasının planlaşdırılıb-planlaşdırılmamasından asılıdır. Sterilizasiya geniş tətbiq olunan yanaşmalardan biridir; alternativ hormonal müdaxilələr isə yalnız baytar nəzarəti ilə seçilməlidir.
Mastit
Mastit süd vəzilərinin iltihabıdır və daha çox doğuşdan sonrakı, balaların əmizdirildiyi dövrdə müşahidə olunur. Bakterial infeksiya əsas səbəblərdən biridir. Balaların süd vəzisini dişləməsi, cızması və ya digər travmalar da infeksiya üçün şərait yarada bilər.
Mastitin əsas əlamətləri
- hərarətin yüksəlməsi
- iştahsızlıq
- halsızlıq
- süd vəzisində ağrı, istilik və şişkinlik
- balalara marağın azalması
İnfeksiya ilə əlaqəli olmayan yüngül hallarda isti kompres rahatlıq verə bilər. Lakin süd vəzisində güclü ağrı, rəng dəyişikliyi, irin, pişiyin ümumi vəziyyətində pisləşmə və ya hərarət varsa, baytar müdaxiləsi gecikdirilməməlidir. Bakterial mastitdə uyğun müalicəni yalnız baytar həkim müəyyən etməlidir.
Metrit
Metrit uşaqlığın iltihabıdır və əsasən doğuşdan sonra yaranır. Uzun və çətin doğuş, uşaqlıqda döl və ya plasenta qalıqlarının qalması və bakterial infeksiya risk faktorları sırasındadır. Bu xəstəlik ana pişiyin vəziyyətini qısa müddətdə pisləşdirə bilər.
Metritin əlamətləri
- irinəbənzər və ya xoşagəlməz qoxulu axıntı
- balalara qarşı marağın azalması
- halsız və depressiv davranış
- iştahsızlıq
- hərarətin yüksəlməsi
Metritin müalicəsi xəstəliyin ağırlığına görə dəyişir. Baytar həkim antibiotik, maye və dəstəkləyici müalicə təyin edə, uşaqlıqda qalmış toxumaların çıxarılmasını zəruri hesab edə bilər. Ağır hallarda cərrahi müdaxilə də gündəmə gələ bilər.
Piometra
Piometra uşaqlıq daxilində irinli infeksiyanın yaranması ilə xarakterizə olunan ciddi və həyati təhlükəli xəstəlikdir. Xüsusilə sterilizasiya olunmamış dişi pişiklərdə qızışma dövründən sonrakı hormonal dəyişikliklər fonunda inkişaf edə bilər. Beynəlxalq baytarlıq mənbələri piometranın sürətli müalicə tələb etdiyini vurğulayır.
Dişi pişiklərdə xəstəliklər içərisində piometra ona görə xüsusi diqqət tələb edir ki, erkən mərhələdə əlamətlər zəif görünə, xəstəlik irəlilədikdə isə infeksiya bütün orqanizmə təsir göstərə bilər.
Açıq piometra
Uşaqlıq boynu açıq olduqda irin vaginal yolla xaric ola bilər. Pişiklər özlərini tez-tez təmizlədikləri üçün axıntı hər zaman sahib tərəfindən görünmür. Quyruqaltı nahiyənin həddindən artıq yalanması, yataqda ləkə, halsızlıq və iştahsızlıq kimi əlamətlər diqqət çəkməlidir.
Qapalı piometra
Uşaqlıq boynu bağlı olduqda irin xaricə axmır və uşaqlıq daxilində toplanır. Bu forma daha gizli və ağır gedişli ola bilər. Qarında böyümə, güclü halsızlıq, iştahsızlıq, qusma, susuzluğun artması və ümumi vəziyyətin sürətlə pisləşməsi müşahidə oluna bilər.
İnfeksiya irəlilədikdə uşaqlığın yırtılması və qarın boşluğunda ağır infeksiyanın — peritonitin yaranması riski mövcuddur. Buna görə piometra şübhəsi təcili baytarlıq qiymətləndirməsi tələb edir.
Dişi pişikdə vaginal axıntı nəyi göstərə bilər?
Dişi pişikdə vaginal axıntı ayrıca xəstəlik deyil; müxtəlif problemlərin əlaməti ola bilər. Pişik özünü təmizlədiyi üçün axıntını görməmək mümkündür. Genital nahiyənin həddindən artıq yalanması, enerji azalması, iştahsızlıq və erkək pişiyin dişiyə qarşı davranışının qəfil dəyişməsi dolayı siqnallar ola bilər.
Vaginal axıntı piometra, sidik yolları infeksiyası, vaginal bakterial infeksiya və digər reproduktiv sistem xəstəlikləri ilə əlaqəli ola bilər. Axıntının rəngi və qoxusu səbəbi təkbaşına müəyyən etməyə imkan vermir. Xüsusilə irinli, qanlı, pis qoxulu axıntı və ümumi vəziyyətin pisləşməsi olduqda baytar müayinəsi vacibdir.
Yumurtalıq qalıntısı sindromu
Yumurtalıq qalıntısı sindromu sterilizasiya edilmiş pişikdə funksional yumurtalıq toxumasının bir hissəsinin bədəndə qalması nəticəsində yaranır. Bu zaman pişik əməliyyat keçirilməsinə baxmayaraq yenidən qızışma davranışları göstərə bilər.
Sterilizasiyadan aylar və ya daha uzun müddət sonra qızışma əlamətlərinin yenidən görünməsi normal hesab edilməməlidir. Baytar həkim hormonal testlər və digər diaqnostik üsullarla qalan yumurtalıq toxumasını araşdıra bilər. Təsdiqləndikdə qalıq toxumanın cərrahi yolla çıxarılması əsas müalicə yanaşmasıdır.
Hansı əlamətlərdə təcili baytara müraciət etmək lazımdır?
Dişi pişiklərdə xəstəliklər bəzən ilkin mərhələdə yalnız davranış dəyişikliyi ilə özünü göstərə bilər. Aşağıdakı əlamətlərdən biri və ya bir neçəsi varsa, xüsusilə pişik sterilizasiya olunmayıbsa, müayinəni gecikdirməmək lazımdır:
- irinli, qanlı və ya pis qoxulu vaginal axıntı
- qızışma əlamətlərinin qeyri-adi dərəcədə uzun davam etməsi
- yüksək hərarət və güclü halsızlıq
- yeməkdən imtina
- qarında nəzərəçarpan böyümə və ya ağrı
- doğuşdan sonra vəziyyətin pisləşməsi
- süd vəzilərində güclü şişkinlik, istilik və ağrı
- sterilizasiyadan sonra qızışma əlamətlərinin yenidən başlaması
Dişi pişiklərdə xəstəlik riskini azaltmaq mümkündürmü?
Bütün xəstəliklərin qarşısını tam almaq mümkün deyil. Bununla belə, müntəzəm baytar müayinələri, doğuşdan sonrakı dövrdə diqqətli müşahidə və şübhəli əlamətlərə erkən reaksiya ağırlaşma riskini azaltmağa kömək edə bilər.
Çoxaltma planlaşdırılmayan pişiklərdə sterilizasiya bəzi ciddi reproduktiv xəstəliklərin, o cümlədən uşaqlıqla bağlı problemlərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər. Sterilizasiya vaxtı və üsulu pişiyin yaşı, sağlamlıq vəziyyəti və baytarın qiymətləndirməsi əsasında müəyyən edilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Dişi pişikdə uzun müddət qızışma normaldır?
Qızışma dövrünün müddəti fərqli ola bilər, lakin əlamətlər qeyri-adi dərəcədə uzun çəkirsə və ya tez-tez təkrarlanırsa, hormonal və yumurtalıq problemlərini istisna etmək üçün baytar müayinəsi məqsədəuyğundur.
Sterilizasiya olunmuş pişik yenidən qızışa bilər?
Normalda sterilizasiyadan sonra qızışma əlamətləri gözlənilmir. Belə əlamətlər yenidən yaranarsa, yumurtalıq qalıntısı sindromu ehtimallardan biri kimi araşdırıla bilər.
Piometra təhlükəlidirmi?
Bəli. Piometra sürətlə ağırlaşa bilən uşaqlıq infeksiyasıdır və təcili baytarlıq müdaxiləsi tələb edə bilər. Xüsusilə qapalı piometrada xarici axıntı görünmədiyi üçün halsızlıq, iştahsızlıq, qarında böyümə və susuzluq kimi əlamətlərə diqqət etmək vacibdir.
Nəticə
Dişi pişiklərdə xəstəliklər haqqında əsas əlamətləri bilmək problemi erkən fərq etməyə kömək edir, lakin dəqiq diaqnoz yalnız baytar müayinəsi ilə qoyula bilər. Follikulyar kistlər, mastit, metrit, piometra, vaginal axıntının səbəbləri və yumurtalıq qalıntısı sindromu fərqli müalicə yanaşmaları tələb edir. Pişiyinizdə qeyri-adi qızışma, axıntı, hərarət, iştahsızlıq, ağrı və ya davranış dəyişikliyi görürsünüzsə, özbaşına dərman vermək əvəzinə baytar həkimə müraciət edin.
Leave a reply
Leave a reply