Cinsi yolla keçən infeksiyalar (CYKİ) təkcə insanlar üçün deyil, heyvanlar üçün də ciddi narahatlıq doğuran bir məsələdir. Məsələn, itlər sağlamlıq baxımından ağır nəticələrə səbəb ola biləcək bir sıra cinsi yolla keçən xəstəliklərə qarşı həssasdır. Bu yazıda itlərdə ən çox rast gəlinən üç cinsi yolla keçən infeksiyadan danışılacaq: itlərdə cinsi yolla keçən xəstəliklər it brusellyozu, it herpes virusu və itlərdə yoluxucu venerik şiş.

İtlərdə Cütləşmə Prosesi

İtlərdə cütləşmə, növün davamını təmin etmək üçün zamanla formalaşmış təbii bir prosesdir. Lakin insan müdaxiləsi bu prosesi əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirə bilir.

Təbii cütləşmə prosesi, feromonların, cütləşmə davranışlarının və fiziki əlaqənin qarşılıqlı təsirindən ibarətdir.

Feromonlar — erkək və dişi itlərin bir-birini cəlb etmək üçün ifraz etdiyi kimyəvi siqnallardır. Bu siqnallar, burun boşluğunda yerləşən vomeronazal orqan vasitəsilə qəbul edilir və beyinə cütləşmə instinktini hərəkətə gətirən siqnallar göndərir.

Erkək və dişi itlərin cütləşmə davranışları da bu prosesin bir hissəsidir. Dişi itlər arxa hissəsini qaldıraraq və quyruğunu sağa-sola hərəkət etdirərək hazır olduqlarını göstərir. Erkək itlər isə dişinin cinsiyyət orqanını iyləyə və yalaya bilər, bəzən üstünə çıxaraq cütləşmə cəh edirlərr.

Cütləşmə baş verdikdən sonra, erkək itin sperması dişi itin yumurtalarını dölləyir və bununla çoxalma prosesi başlayır.

Lakin bu təbii instinktiv davranış bəzən istənməyən nəticələrə səbəb ola bilər. Ən çox rast gəlinən problem — arzuolunmaz hamiləliklərdir. Bəzən sahiblər itin cütləşməsini istəmədiyi bir zamanda, it instinktinə tabe olaraq qaçır və öz cinsindən olmayan, hətta xəstəlik daşıyan bir itlə cütləşə bilir.

Xüsusilə itlərdə cinsi yolla keçən xəstəliklər çox kədərli nəticələr ortaya çıxarır.

Bu səbəbdən, istər dişi, istərsə də erkək it sahibi olmağınızdan asılı olmayaraq, itin cütləşməsi zamanı qarşılaşa biləcəyiniz xoşagəlməz halları nəzərə alın və ehtiyatlı davranın.

Yazının davamında qeyd olunduğu kimi, indi itlərdə rast gəlinən üç əsas cinsi yolla keçən xəstəlikdən qısaca bəhs edəcəyik.

İtlərdə Brusellyoz

itlərdə cinsi yolla keçən xəstəliklər

İtlərdə brusellyoz, Brucella canis adlı bakteriyanın yaratdığı yoluxucu bir infeksiyadır. Bu xəstəlik əsasən cinsi əlaqə vasitəsilə keçsə də, yoluxmuş sidik, qan və ya vaginal ifrazatla təmas zamanı da yayılır. İtlərdə brusellyozun əlamətləri arasında sonsuzluq, düşüklər, ölü doğum və xayalarda iltihab (orxit) müşahidə oluna bilər. Simptomlar digər xəstəliklərə bənzədiyi üçün diaqnozun qoyulması çətin olur. Lakin qan analizi bakteriyanın varlığını təsdiqləyə bilər. Təəssüf ki, it brusellyozunun tam müalicəsi yoxdur, lakin simptomları yüngülləşdirmək üçün antibiotiklərdən istifadə olunur. Xəstəliyin qarşısının alınması üçün nəsil artırmaq məqsədilə istifadə olunan itlərin mütəmadi şəkildə testdən keçirilməsi və yoluxmuş itlərlə təmasdan uzaq tutulması vacibdir.

İtlərdə Herpes Virus (CHV)

İtlərdə Herpes virusu (CHV) – itlərin çoxalma sisteminə təsir edən viral bir infeksiyadır. Virus əsasən cinsi əlaqə və ya yoluxmuş bədən mayeləri ilə təmas vasitəsilə keçir. CHV-nin simptomlarına sonsuzluq, ölü doğum və yeni doğulmuş balaların ölümü daxildir. Xəstəliyin əlamətləri digər xəstəliklərə bənzədiyinə görə diaqnoz çətinliklə qoyulur. Lakin PCR testi vasitəsilə virusun varlığı təsdiqlənə bilər. CHV-nin müalicəsi əsasən dəstəkləyici terapiyadan ibarətdir – maye müalicəsi, ikincili infeksiyaların qarşısının alınması üçün antibiotiklər və ümumi qulluq tədbirləri. Qarşısının alınması üçün nəsil artıran itlər mütəmadi şəkildə yoxlanmalı və yoluxmuş itlərlə təmasdan qaçınılmalıdır.

İtlərdə Keçici Zöhrəvi Şiş (TVT / CTVT)

İtlərdə Keçici Zöhrəvi Şiş (CTVT) – cinsi orqanları zədələyən yoluxucu bir xərçəng növüdür. Xəstəlik cinsi əlaqə vasitəsilə keçsə də, yoluxmuş cinsi orqanın yalanması və ya iylənməsi nəticəsində də yayıla bilər. CTVT-nin simptomlarına cinsiyyət orqanlarında şişlər, ifrazat və qanaxma daxildir. Diaqnoz üçün adətən şiş toxumasından biopsiya götürülür. CTVT-nin müalicəsi əsasən kimyaterapiyadır və bu üsulun müvəffəqiyyət nisbəti çox yüksəkdir. Xəstəliyin qarşısının alınması üçün itlərin qısırlaşdırılması və yoluxmuş itlərlə təmasdan uzaq tutulması tövsiyə olunur.

İtlərdə Cinsi Yolla Keçən Xəstəliklərin Qarşısının Alınması və Müalicə Seçimləri

İtlərdə cinsi yolla keçən xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicə üsulları xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir. Qarşısının alınması strategiyaları arasında:

Müalicə seçimləri isə antibiotiklər, cərrahi müdaxilə və ya simptomları idarə etmək üçün dəstəkləyici baxım ola bilər.

Əgər itin cinsi yolla keçən xəstəliyə yoluxduğundan şübhələnirsinizsə, derhal baytar nəzarətinə müraciət etmək çox vacibdir. Bundan əlavə, bəzi cinsi yolla keçən xəstəliklərin insanlara da keçə biləcəyini nəzərə almaq və uyğun gigiyena və qoruyucu tədbirlər görmək lazımdır.

Nəticə:

İtlərdə cinsi yolla keçən infeksiyalar, həm it sahibləri, həm də it yetişdirənlər üçün ciddi narahatlıq mənbəyidir. İt brusellyozu, it herpes virusu və itlərdə yoluxucu zöhrəvi şiş itlər üçün ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilən cinsi yolla keçən xəstəliklərdən yalnız bir neçəsidir.

Nəsil artırmaq məqsədilə istifadə olunan itlərin mütəmadi testdən keçirilməsi, yoxlanması və yoluxmuş itlərlə təmasdan uzaq durmaq, bu xəstəliklərin qarşısının alınması üçün çox önəmlidir.

İt sahibləri və yetişdirənlər, itlərinin sağlamlığını və rifahını təmin etmək üçün, bu cinsi yolla keçən xəstəliklərin simptomları və müalicə üsulları haqqında məlumatlı olmalıdırlar.

Leave a reply