İtlərdə quduzluq, həm ev heyvanlarının, həm də insanların sağlamlığı üçün ciddi risk yaradan, birbaşa mərkəzi sinir sistemini hədəf alan və kəskin zədələnmələrə yol açan virus mənşəli bir infeksiyadır. Dünyanın ən qədim və ən təhlükəli xəstəliklərindən biri hesab olunan bu virus, heyvan orqanizminə daxil olduğu andan etibarən geri dönülməz prosesləri başladır. Müasir tibb və inkişaf etmiş peyvəndləmə üsulları sayəsində bu infeksiyanın qarşısını almaq tamamilə mümkün olsa da, əlamətlər artıq klinik şəkildə üzə çıxdıqdan sonra vəziyyət köklü şəkildə dəyişir. Təəssüf ki, itlərdə quduzluq simptomları müşahidə edilməyə başladıqdan sonra xəstəliyin müalicəsi hələ də mövcud deyil və bu, demək olar ki, hər zaman ölümcül nəticələnir. Məhz bu səbəbdən xəstəliyin ilk əlamətlərini tanımaq və vaxtında profilaktik tədbirlər görmək hər bir heyvan sahibinin həyati öhdəliyidir.

Quduzluq Nədir?

Quduzluq tüpürcək vasitəsilə ifraz olunan virusun törətdiyi virus mənşəli infeksiyadır. Bu virus itin onurğa beyni və beyin daxil olmaqla bütün sinir sistemini zədələyir və əlamətlər üzə çıxdığı andan etibarən ölümcül nəticələnir.

İtlərdə quduzluğun inkubasiya dövrü

İnkubasiya dövrü – virusun bədənə daxil olması ilə ilk klinik əlamətlərin görünməsi arasında keçən müddətdir. Bu müddət 10 gündən 1 ilə qədər dəyişə bilər. İtlərdə bu dövr adətən 2 həftədən 4 aya qədər davam edir.

Klinik əlamətlərin inkişaf sürəti bu 3 amildən asılıdır:

  • Yoluxma nahiyəsi: Dişləmə yeri beyinə və onurğa beyninə nə qədər yaxındırsa, virus sinir toxumasına bir o qədər tez çatır.
  • Dişləmənin ağırlıq dərəcəsi: Yaraların dərinliyi və şiddəti.
  • Virusun miqdarı: Dişləmə zamanı orqanizmə daxil olan virusun dozası.

İtlərdə quduzluq əlamətləri: 3 əsas mərhələ

İtlərdə quduzluq xəstəliyinin inkişafı adətən üç fərqli mərhələdə müşahidə olunur. Heyvan sahibləri bu klinik dəyişikliklərə qarşı son dərəcə diqqətli olmalıdırlar:

  • İlkin (Prodromal) Mərhələ (1-3 gün): Bu mərhələdə itin xarakterində kəskin dəyişikliklər baş verir. Adətən qorxaq olan itlər həddindən artıq mehriban, aktiv itlər isə qəfildən utancaq və laqeyd ola bilər. Qızdırma və udma çətinliyi bu dövrdə özünü büruzə verir.
  • Aqressiv (Eksitativ) Mərhələ: Xalq arasında “qəzəbli quduzluq” kimi tanınan bu dövrdə heyvan işığa, səsə və hərəkətə qarşı hədsiz həssaslıq göstərir. İtlər qaranlıq yerlərdə gizlənməyə meyil edir və ya hər hansı bir obyektə qəfil hücum edə bilərlər.
  • İflic (Paralitik) Mərhələ: Xəstəliyin son və ən ağır mərhələsidir. Alt çənə əzələlərinin iflici nəticəsində ağızdan hədsiz salya axır (köpüklənmə) və tənəffüs sisteminin iflic olması ilə ölüm baş verir.
itlərdə quduzluq

Quduzluq Diaqnozu Necə Qoyulur?

Bu, mövzunun ən mühüm hissəsidir. Çoxları qan analizi ilə bunu yoxlamaq istəsə də, canlı heyvanda quduzluq diaqnozu qoymaq mümkün deyil.

  • Dəqiq diaqnoz: Yalnız beynin birbaşa laboratoriya müayinəsi (ölümdən sonra) ilə mümkündür.
  • Şübhəli hallar: Əgər bir heyvanda yüksək dərəcədə şübhə varsa və ya simptomlu heyvan qəfil ölərsə, baytarınız beyin nümunələrinin test edilməsini tələb edə bilər.
  • İnsan təması: Əgər bir insan yoluxmuş heyvanla təmasda olubsa, bu analizlərin aparılması qanuni zərurətdir.

İtlərdə Quduzluqdan Qorunma: Müalicə Yoxdur, Peyvənd Var!

İtlərdə quduzluq əlamətləri bir dəfə üzə çıxdıqdan sonra, təəssüf ki, xəstəliyin müalicəsi mümkün olmur. Həm ev heyvanınızı, həm də özünüzü bu təhlükədən qorumağın yeganə yolu vaxtında görülən profilaktik tədbirlərdir:

  • Peyvənd Qrafiki: İtlərdə quduzluq riskini sıfıra endirmək üçün bütün itlərə 12–16 həftəlik olduqda ilk peyvənd vurulmalı və bu prosedur hər il mütəmadi təkrarlanmalıdır.
  • Yavru İtlər: Cəmiyyətdə yayılan “balaca itə quduzluq keçməz” fikri tamamilə yanlışdır. Yavru heyvanlar quduzluq peyvəndi tamamlanana qədər kənar mühitdən və digər heyvanlardan uzaq tutulmalıdır.
  • Təcili Müdaxilə: Əgər heyvan dişləməsi baş veribsə, hələ heç bir əlamət görünmədən dərhal anti-quduz serumunun tətbiqi infeksiyanın qarşısını ala bilər.

Tez-tez Verilən Suallar (FAQ)

Sual: İtimi quduz heyvan dişləyibsə nə etməliyəm?

Cavab: Vaxt itirmədən yaranı sabunlu su ilə yuyun və dərhal baytar həkimə müraciət edin.

Sual: Quduz virusu bədən xaricində yaşayırmı?

Cavab: Xeyr, virus yalnız canlı məməli orqanizmində yaşaya bilir, qurumuş tüpürcəkdə aktivliyini itirir.

Nəticə

İtlərdə quduzluq geri dönüşü olmayan və yüksək risk daşıyan bir xəstəlikdir. Tibbi nöqteyi-nəzərdən xəstəliyin əlamətləri üzə çıxdıqdan sonra hər hansı bir müalicə üsulu mövcud deyil. Bu səbəbdən, vaxtında tətbiq edilən peyvəndləmə sadəcə bir prosedur deyil, həm ev heyvanınızın həyatını qoruyan, həm də ailəniz üçün təhlükəsiz mühit yaradan ən vacib addımdır. Heyvan sahibləri peyvənd qrafikinə ciddi riayət etməli və hər hansı şübhəli halda dərhal mütəxəssisə müraciət etməlidirlər.

Leave a reply